© 2019 Bu basın bülteni T.C. Doğu Marmara Kalkınma Ajansı’nın desteklediği “Özgün Biyo-Ekonomi Kaynakları” projesi kapsamında hazırlanmıştır. İçerik ile ilgili tek sorumluluk Gebze Teknik Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Vakfına aittir ve T.C. Doğu Marmara Kalkınma Ajansı’nın görüşleni yansıtmaz

Bu proje ÖBEK Mükemmeliyet Merkezinin ilk projesidir.

Proje süresi: 20 ay

Proje başlama tarihi: 07. 09. 2018

Proje bitiş tarihi: 07. 05. 2020

     ÖBEK Mükemmeliyet Merkezinin amacı Doğu Marmara Bölgesindeki biyolojik varlıkların tanımlanması, korunması ve sanayiye hızlıca kazandırılmasına ve yenilikçi üretim kapasitesinin artırılmasına yönelik pilot üretim tesislerinin oluşturularak üretimi, ürünlerin standardizasyonu ve kalite kontrol analizlerinin gerçekleştirmesine yönelik kullanılmasıdır. Böylelikle bölge ekonomisine doğrudan kazanım sağlayacak alt ve üst yapıyı bölgede Gebze Teknik Eğitim ve Araştırma Vakfı bünyesinde bir Mükemmeliyet Merkezi ile bölge ekonomisine ve sanayicisine doğrudan sunmak hedeflenmektedir.

      

      ÖBEK Mükemmeliyet Merkezinin önerilen bu projedeki özel amacı ise, Ruskus (ruskogenin) , Göl soğanı (galantamin), laden bitkisi (cistus ekstresi), mikroalg biyoreaktörlerde omega 3, fikosiyanin ve aljinat eldesi, ve hedef sanayi gruplarının ihtiyaçları doğrultusunda pilot ölçekte farklı yaklaşımlarla (kimyasal sentez, bitkilerden ekstraksiyon, mikroalglerden ekstraksiyon) üretilmesidir.

Hedef Biyoekonomi Kaynakları ve Bileşikler

Hedef Biyoekonomi Kaynakları ve Bileşikler

 

Göl soğanı (Leucojum aestivum)

         

      Leucojum aestivum L. (yaz kar tanesi) (Amaryllidaceae), Güney Avrupa, Türkiye, Balkanlar, Kafkasya ve Kuzey İran'a özgü değerli bir tıbbi aromatik ve süs bitkisidir. Türkiye'de görme seviyesinden 1000 m yüksekliğe kadar büyür ve su altı ormanlarında yaygındır. Çiçekler yeşil uçlu beyaz, çan şeklinde, içi boş çiçek dallarının üstünde 2 ila 5 kişilik gruplar halinde bulunur. Bu tür  hermafrodittir ve her çiçeğinde üç benzer görünümlü çanak ve taç yaprak vardır. Çiçeklenme ilkbaharda gerçekleşir. Döllenme sonucunda, 3-4 cm'lik meyveler şeklindeki kapsül oluşur, meyveler sonra ölür ve bitki sonbaharda dormansi durumunda kalır.

 

Göl soğanı (Leucojum aestivum) bitkisinden elde edilen Galantamin etken maddesi

         

      Leucojum aestivum'dan elde edilen ekstrelerde, önemli antiviral aktiviteler sergileyen bileşiklerin yanı sıra galantamin ve eczacılıkta kullanılan diğer bazı kimyasalları içeren alkaloidler bulunur. Bu türün içerdiği önemli alkaloitlerden olan galantamin, Alzheimer hastalığını ve diğer çeşitli hafıza bozukluklarını tedavi etmek için de kullanılır. Bulunan Leucojum aestivum alkaloidleri, çoğaltımı, soğan verimi ve bazı kar tanesi karakterleri, toprakların kimyasal bileşiminin galantamin içeriği üzerindeki etkisi ve alan özellikleri üzerine bazı çalışmalar vardır. Ancak, yetiştiği alanlar doğru kullanılmamaktadır ve ekosistemler kentleşme, tarımsal uygulamalar nedeniyle bozulmuş veya tahrip olmuştur. Bu sebeplerle, Leucojum aestivum'un doğal ekosistemi boyut olarak küçültülmüş ve tahrip olmuştur. İhraç edilen Leucojum aestivum soğanlarının çoğu, doğal habitatlarından izin alınmadan toplanmakta ve mevcut hasat uygulamaları sürdürülememektedir. Tüm bilgiler göz önünde bulundurulduğunda, bu önemli türün laboratuvar koşullarında mikro-çoğaltımı, azalmasını veya popülasyon kaybını önlemek ve galantamin içeriğini artırmak için iyi bir biyoteknolojik yaklaşım olabilir.

Tüylü Laden (Cistus creticus)

         

      Cistus creticus (eşanlamı: C. incanus) (Yunanca kistos kelimesinden) veya tüylü laden, genellikle açık alanlarda ve taşlı topraklarda yetişen, sert yaprakları olan dikotiledon, çok yıllık otsu bir bitkidir. Cistus türleri genellikle Akdeniz iklimine özgü kuru ve güneşe maruz kalan bölgelerde görülmektedirler. Deniz seviyesinde 800 metreye kadar olan kurak ve sıcak çalılık alanlarda yayılırlar. Hermafrodit çiçeklerinin üzerinde beş adet mor petali ve birkaç stameni bulunmaktadır. Meyvesi bir kapsül içinde saklıdır ve küçük tohumları su geçirmez bir kılıf içerisindedir. Ayrıca bu bitki türü, tıbbi aromatik bitki olarak geleneksel olarak yüzyıllardır kullanılmaktadırlar. Yapraklarının glandüler tüylerinden ve gövdeden salgılanan özütleri ‘ladano’ olarak adlandırılır ve farmasötik ve aromatik amaçlarla kullanılabilmektedir.

 

Tüylü Laden (Cistus creticus) bitkisinden elde edilen Labdanum etken maddesi

         

      Labdanum özütü farklı tipte diterpenleri, sitotoksik özelliklere sahip olan terpenoidleri içermektedir. Türk geleneksel tıbbında ise deri hastalıkları, ülser, diyare, romatizma ve böbrek iltihabı için fitoterapik amaçlarla da kullanılabilmektedir. Farmakolojik çalışmalara göre ladano özütü antioksidan, antibakteriyel, antifungal ve antikanser özellikler göstermektedir.  Labdan tipi diterpenlerin, insan patojenik bakteri ve mantarlarına karşı antimikrobiyal, antienflamatuar aktiviteleri ve immün hücreler üzerindeki pozitif biyolojik aktiviteleri kanıtlanmıştır. Doğadaki Cistus türleri ilaç araştırmaları için tahrip edilmektedir. İlaç endüstrisinin yanısıra, tarımsal uygulamalar, kentsel gelişim, ormanların tahribatı ve bilinçsiz toplama Cistus türleri için tehdit oluşturmaktadır. Bu sebeplerle, in vitro bitki mikropropagasyonu, tıbbi aromatik bitkilerin vahşi ortamında popülasyonlarının korunmasına ve laboratuvar ortamında kolayca çoğaltılmalarını sağlayan umut verici biyoteknolojik bir yöntemdir.  Ayrıca steril, tek tip ve yeterli miktarda bitki materyali üretmek için uygundur.

Tavşanmemesi (Ruscus aculeatus)

         

      Ruscus aculeatus (tavşanmemesi) kuşkonmazgiller (Asparagaceae) ailesinden çok yıllık, yaprak dökmeyen bir yarı-çalıdır. Ruscus aculeatus bitkileri, diken uçlu yapraklara benzeyen, ancak aslında gövdenin uzantıları olan kladotlara sahiptir. Dioik olan bu bitkilerin kladotları üzerinde bahar döneminde erkek ve dişi çiçekler açar ve sonrasında parlak kırmızı renkte tek tohumlu üzümsü meyveler oluşur. Ruscus aculeatus bitkilerinin nesli habitat değişimi sonucu populasyon kaybı ve süs bitkisi olarak kontrolsüz toplanması sebebiyle tehlike altındadır. Dekoratif kullanımının haricinde, Ruscus aculeatus bitkileri tıbbi ve kozmetik amaçlar için de toplanılıp kullanılmaktadır.

 

Tavşanmemesi (Ruscus aculeatus) bitkisinden elde edilen Ruskogenin etken maddesi

         

         R. aculeatus'un yeraltındaki kısımları (rizom ve kökler) tıbbi olarak idrar söktürücü ve iltihap önleyici madde olarak; hemoroitleri, varisli damarları tedavi etmek ve aterosklerozu ve dolaşım yetmezliğini önlemek için kullanılmaktadır. Tavşanmemesi bitkileri ruskogenin, neoruskogenin, ruscin ve ruskozit olmak üzere çeşitli saponinler ihtiva eder. Ruskogeninin çeşitli biyoaktiviteleri tespit edilmiştir ve anti-enflamatuar etki, trombosit agregasyonunun inhibisyonu, pulmoner hipertansiyon düşürücü özellikler, akut akciğer hasarının azaltılması gibi farmakolojik aktiviteleri bulunmaktadır.  In vitro doku kültürü, ruskogenin elde etmek amacıyla Ruscus aculeatus bitkisinin yetiştirilmesi için güvenli bir alternatif yöntemdir.